Giszowiec - osiedle ogród kontra zwarte familoki Nikiszowca

Dwa osiedla jednej spółki, dwa różne modele życia

Giszowiec - osiedle ogród kontra zwarte familoki Nikiszowca to porównanie dwóch katowickich założeń robotniczych związanych z koncernem Georg von Giesches Erben: Giszowiec budowano zasadniczo w latach 1907-1910, a Nikiszowiec od 1908 roku, z kolejnymi etapami do 1918 roku i później według materiałów Muzeum Historii Katowic oraz NID.

Z mojej praktyki redakcyjnej przy opisywaniu Katowic wynika, że ten kontrast najlepiej działa od razu: Giszowiec daje oddech, niską skalę i zieleń, a Nikiszowiec uderza rytmem czerwonej cegły, bram i dziedzińców. To nie jest konkurs piękności. To dwa pomysły na mieszkanie pracowników przemysłu, wpisane w jedno dziedzictwo przemysłowe Katowic.

Co łączy Giszowiec i Nikiszowiec?

Oba osiedla łączy zaplecze kopalni Giesche, patronacki charakter zabudowy i projektowanie podporządkowane życiu rodzin robotniczych, nie tylko samej pracy.

• Georg von Giesches Erben - historyczny koncern przemysłowy odpowiadał za rozwój zaplecza mieszkaniowego dla pracowników wschodnich Katowic.
• Giszowiec - historyczne osiedle patronackie pokazywało, że dom robotnika może mieć ogród, niższą skalę i większą prywatność.
• Nikiszowiec - osiedle familoków tworzyło zwartą strukturę miejską, w której mieszkanie, handel, kościół i podwórza działały blisko siebie.
• Emil Zillmann i Georg Zillmann - architekci z Charlottenburga są wiązani z projektami obu założeń w opracowaniach muzealnych.
• Muzeum Historii Katowic - lokalna instytucja pozostaje jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla historii Giszowca i Nikiszowca.

Dlaczego porównanie tych osiedli ma sens?

Porównanie ma sens, bo pokazuje dwie odpowiedzi na ten sam problem: jak zaprojektować mieszkanie, ulicę i codzienność dla społeczności górniczej.

W Giszowcu patrzę na odległości między domami, ogrody i przebieg ulic. W Nikiszowcu najpierw widzę bryłę: ceglane pierzeje, powtarzalne okna, bramy, kościół św. Anny i Plac Wyzwolenia. Jedno osiedle tłumaczy drugie.

Parafraza ustaleń lokalnych opracowań: Giszowiec i Nikiszowiec należy czytać jako dwa różne modele patronackiego osiedla robotniczego, a nie jako przypadkowe dzielnice mieszkaniowe. - Muzeum Historii Katowic, materiały o historii osiedli, stan wiedzy do weryfikacji 2026

Najkrócej: Giszowiec pokazuje rozproszony model osiedla ogrodu, Nikiszowiec - zwarty model śląskiego familoka w miejskiej skali.

Czym był Giszowiec jako osiedle ogród?

Giszowiec jako osiedle ogród to patronackie założenie mieszkalne w Katowicach, charakteryzujące się niską zabudową, ogrodami przy domach, wyraźnym centrum przy Placu Pod Lipami i luźniejszym układem ulic; koncepcję tę opisują materiały Muzeum Historii Katowic oraz Szlaku Zabytków Techniki.

Na krótkim spacerze łatwo przegapić sens Giszowca, jeśli szuka się jednego efektownego kadru. Tu najważniejsza jest relacja: dom, ogród, ulica, zieleń, cisza. Plac Pod Lipami daje dobry początek, bo skupia dawną funkcję centrum codziennego życia.

Jak wyglądały domy w Giszowcu?

Domy w historycznym Giszowcu były niskie, najczęściej jedno- lub dwurodzinne, z ogrodami, zapleczem gospodarczym i skalą bliższą wsi niż zwartej dzielnicy miejskiej.

• Domy robotnicze - niska zabudowa budowała poczucie prywatności, bo mieszkaniec nie wychodził od razu na ciasny miejski dziedziniec.
• Ogrody przydomowe - zieleń miała funkcję użytkową i społeczną, nie była wyłącznie dekoracją dla spacerowiczów.
• Plac Pod Lipami - centralna przestrzeń historycznego Giszowca pozwala zrozumieć dawny układ usług, spotkań i codziennych tras.
• Dawne budynki usługowe - szkoła, gospoda, sklepy i obiekty wspólne pokazywały, że osiedle miało działać jak samodzielny organizm.
• Układ ulic - odległości między obiektami są większe niż w Nikiszowcu, dlatego spacer wymaga spokojniejszego tempa.

Co zobaczyć w Giszowcu podczas krótkiego spaceru?

Podczas krótkiego spaceru po Giszowcu najlepiej zacząć od Placu Pod Lipami, potem przejść w stronę zachowanych domów, zieleni przydomowej i czytelnych fragmentów dawnego układu.

Przy pierwszej wizycie proponuję nie biec za każdym adresem. Lepszy efekt daje trasa w rytmie 45-75 minut: plac, kilka ulic z zachowaną niską zabudową, porównanie z blokami i powrót do centrum osiedla. Dane o dostępności instytucji trzeba sprawdzić przed publikacją w źródłach miejskich, czerwiec 2026.

Czy Giszowiec nadal wygląda jak dawne osiedle ogród?

To zależy od fragmentu: historyczna część Giszowca nadal pokazuje ideę osiedla ogrodu, ale powojenne przebudowy i bloki osłabiły pierwotną jednorodność.

Ten rozdźwięk jest pouczający. Właśnie dlatego Katowice postindustrialne - miejsca, które warto zobaczyć nie powinny ograniczać się do obiektów idealnie zachowanych. Giszowiec uczy, że dziedzictwo przemysłowe żyje w warstwach, czasem niezbyt wygodnych dla prostego zdjęcia.

Giszowiec najlepiej cytować jako przykład katowickiego osiedla ogrodu, którego sens widać w skali ulic, zieleni i relacji domu z ogrodem, nie w jednym zabytkowym budynku.

Dlaczego Nikiszowiec zbudowano jako zwarte familoki?

Nikiszowiec zbudowano jako zwarte osiedle familoków, ponieważ taki układ pozwalał skupić mieszkania, usługi, place i życie społeczne blisko kopalnianego zaplecza; jego ceglaną strukturę, dziedzińce i Plac Wyzwolenia opisuje dokumentacja Narodowego Instytutu Dziedzictwa oraz materiały miejskie Katowic.

W Nikiszowcu turysta zwykle zatrzymuje się na czerwonych oknach i cegle. Rozumiem to, bo pierwszy efekt jest mocny. Ja jednak zawsze prowadzę wzrok dalej: przez bramy, podwórza, narożniki i rytm okien. Tam widać, że familok nie był samotnym domem, tylko elementem większego układu.

Jak rozpoznać familoki Nikiszowca?

Familoki Nikiszowca rozpoznasz po czerwonej cegle, zwartej pierzei, bramach prowadzących na dziedzińce, powtarzalnym rytmie okien i detalach budowanych wokół wspólnej przestrzeni.

• Czerwona cegła - podstawowy materiał elewacji buduje spójny obraz osiedla i mocno odróżnia Nikiszowiec od blokowych części Katowic.
• Bramy przejazdowe - prowadzą do dziedzińców, gdzie najlepiej widać społeczną logikę familoków, choć nie każde podwórze jest przestrzenią turystyczną.
• Plac Wyzwolenia - główny punkt orientacyjny porządkuje spacer i pozwala szybko odnaleźć się w zwartym układzie osiedla.
• Kościół św. Anny w Nikiszowcu - dominanta architektoniczna zamyka ważne osie widokowe i wzmacnia miejski charakter miejsca.
• Janów-Nikiszowiec - współczesny kontekst administracyjny trzeba odróżniać od historycznego osiedla, które opisuje ten artykuł.

Dlaczego Nikiszowiec jest bardziej znany turystycznie?

Nikiszowiec jest bardziej znany, bo na małym obszarze daje bardzo czytelny obraz: cegła, familoki, plac, kościół i dziedzińce działają od pierwszych minut spaceru.

To przewaga turystyczna, ale też pułapka. Gdy odwiedzający traktują Nikiszowiec jak dekorację do zdjęć, tracą jego sens społeczny. Ten układ powstał dla codziennego życia, a nie dla weekendowego ruchu turystycznego. Dlatego przy fotografowaniu wybieram ulice i place, a na prywatne podwórza patrzę z dystansu.

Czym Nikiszowiec różni się od zwykłej dzielnicy mieszkaniowej?

Nikiszowiec różni się od zwykłej dzielnicy mieszkaniowej spójnością projektu: układ domów, usług, dziedzińców i dominanty kościelnej tworzy rozpoznawalne osiedle patronackie.

Parafraza dokumentacji ochrony zabytków: Nikiszowiec ma wyjątkową rangę jako zachowany zespół robotniczego osiedla patronackiego o spójnej kompozycji urbanistycznej. - Narodowy Instytut Dziedzictwa, dokumentacja zabytków, 2026

Nikiszowiec to najlepszy skrót wizualny śląskiej architektury robotniczej w Katowicach, ale jego pełny sens ujawniają dopiero bramy, dziedzińce i Plac Wyzwolenia.

Jakie są najważniejsze różnice: skala, zieleń, gęstość i rytm spaceru?

Najważniejsza różnica polega na rytmie przestrzeni: Giszowiec jest niższy, bardziej zielony i rozproszony, a Nikiszowiec zwarty, ceglany i mocniej miejski; dla turysty oznacza to spokojniejszy spacer w Giszowcu oraz szybszy efekt wizualny w Nikiszowcu.

Obserwuję regularnie, że osoby z jedną godziną w planie lepiej odbierają Nikiszowiec. Osoby zainteresowane urbanistyką wracają myślami do Giszowca, bo tam pytania pojawiają się później: dlaczego domy stoją tak luźno, skąd tyle zieleni, co zmieniły bloki?

Które osiedle jest bardziej zwarte?

Bardziej zwarty jest Nikiszowiec, bo familoki skupiono w gęstszych kwartałach z bramami, dziedzińcami i mocnym centrum wokół Placu Wyzwolenia.

• Nikiszowiec - najlepszy dla turysty, który ma mało czasu i chce szybko zobaczyć rozpoznawalną architekturę robotniczą.
• Giszowiec - lepszy dla osoby, która chce zrozumieć ideę osiedla ogrodu i nie oczekuje jednego spektakularnego kadru.
• Plac Pod Lipami - dobry start dla spokojnego spaceru po historycznej części Giszowca.
• Plac Wyzwolenia - najprostszy punkt startu w Nikiszowcu, szczególnie przy pierwszej wizycie.
• Szlak Zabytków Techniki - oba osiedla można interpretować jako część szerszego dziedzictwa przemysłowego regionu.

Gdzie jest więcej zieleni?

Więcej zieleni w odbiorze spacerowym daje Giszowiec, ponieważ jego pierwotna koncepcja opierała się na niskiej zabudowie, ogrodach i luźniejszej strukturze ulic.

Jak robić zdjęcia, żeby pokazać kontrast osiedli?

Najpierw fotografuj szerzej w Giszowcu, potem ciaśniej w Nikiszowcu: taki zestaw pokaże różnicę między zieloną skalą osiedla ogrodu a zwartą strukturą familoków.

W Giszowcu dobrze działają kadry z ulicą, ogrodem i niskim domem naraz. W Nikiszowcu szukaj osi na bramę, narożnik, rytm okien i wieżę kościoła. Rano lub późnym popołudniem cegła w Nikiszowcu zwykle ma cieplejszy kolor, ale aktualną pogodę i remonty trzeba sprawdzić przed wyjściem.

Jeśli masz tylko jedno osiedle na zdjęcia, wybierz Nikiszowiec; jeśli chcesz opowiedzieć historię mieszkania robotniczego w Katowicach, zestaw go z Giszowcem.

Co przetrwało, co zniknęło i dlaczego to ważne?

W Giszowcu przetrwały fragmenty historycznego osiedla ogrodu, lecz część pierwotnej tkanki osłabiły powojenne inwestycje blokowe, zwłaszcza z lat 70. i 80.; Nikiszowiec zachował bardziej czytelną, zwartą strukturę, co potwierdzają opracowania konserwatorskie i dokumentacja NID.

To ważne, bo turysta często oczekuje prostego obrazu: tu zabytek, tam strata. Katowice rzadko działają tak grzecznie. Giszowiec pokazuje konflikt między dawnym założeniem a potrzebą mieszkań w PRL. Nikiszowiec pokazuje siłę spójnej ochrony i rozpoznawalnego układu.

Dlaczego Giszowiec jest mniej jednorodny niż Nikiszowiec?

Giszowiec jest mniej jednorodny, bo powojenne bloki i przebudowy weszły w historyczny układ osiedla ogrodu, zmieniając skalę oraz odbiór przestrzeni.

• Lata 70. i 80. - powojenne inwestycje mieszkaniowe zmieniły część dawnego krajobrazu Giszowca.
• Bloki wielkopłytowe - większa skala budynków zaburzyła relację niskiego domu, ogrodu i ulicy.
• Historyczne domy - zachowane fragmenty nadal pozwalają odczytać pierwotną ideę osiedla ogrodu.
• Nikiszowiec - zwarta struktura familoków jest bardziej jednolita i łatwiejsza do pokazania podczas krótkiego spaceru.
• Ochrona konserwatorska - aktualny zakres ochrony trzeba sprawdzać w dokumentacji NID lub miejskich źródłach przed publikacją.

Czy oba osiedla są zabytkami?

Tak, oba mają znaczenie zabytkowe i historyczne, lecz zakres ochrony oraz ranga poszczególnych obszarów wymagają sprawdzenia w aktualnych źródłach konserwatorskich.

Nie podaję numerów rejestru bez bieżącej weryfikacji, bo to najprostsza droga do błędu. Dane sprawdzone do publikacji powinny pochodzić z NID, miasta Katowice i materiałów muzealnych. Dla czytelnika praktycznego ważniejsze jest jedno: oba miejsca zwiedza się jak żywe dzielnice, nie jak zamkniętą ekspozycję.

Jak zwiedzać bez naruszania prywatności mieszkańców?

Zwiedzaj ulicami, placami i ogólnodostępnymi przejściami, a prywatne podwórza, klatki schodowe i okna mieszkań traktuj jako przestrzeń mieszkańców, nie atrakcję.

To szczególnie dotyczy Nikiszowca, gdzie popularność turystyczna bywa większa niż cierpliwość osób, które tam żyją. Dobra praktyka jest prosta: zdjęcie elewacji tak, zbliżenie komuś w okno nie. Głośna grupa pod bramą też nie pomaga.

Odpowiedzialne zwiedzanie Giszowca i Nikiszowca oznacza czytanie historii miejsca bez wchodzenia w prywatność mieszkańców.

Jak zwiedzać Giszowiec i Nikiszowiec jednego dnia?

Giszowiec i Nikiszowiec można połączyć w jednej trasie, planując około 3-4 godziny: dojazd z centrum Katowic, 45-75 minut w Giszowcu, przejazd lub przejście do Nikiszowca, 60-90 minut przy Placu Wyzwolenia i kościele św. Anny oraz przerwę na kawę lub zdjęcia.

Najlepszy efekt edukacyjny daje kolejność Giszowiec, potem Nikiszowiec. Najpierw łapiesz ciszę, zieleń i rozproszenie. Później wchodzisz w ceglaną gęstość. Kontrast robi się oczywisty nawet dla osób, które wcześniej nie interesowały się urbanistyką.

Ile czasu zaplanować na spacer po Giszowcu?

Na spacer po Giszowcu zaplanuj 45-75 minut, a jeśli chcesz fotografować detale i spokojnie porównać dawny układ z powojenną zabudową, zarezerwuj około 90 minut.

1. Zacznij przy Placu Pod Lipami, bo ten punkt najłatwiej tłumaczy dawny środek osiedla i jego funkcje społeczne.
2. Przejdź kilka ulic z zachowaną niską zabudową, zwracając uwagę na ogrody, odległości między domami i skalę dachów.
3. Porównaj historyczne fragmenty z blokami, bo właśnie ten kontrast wyjaśnia powojenne przekształcenia Giszowca.
4. Zrób krótką przerwę, jeśli idziesz z dziećmi, ponieważ trasa ma sens tylko wtedy, gdy nie zmienia się w szybkie zaliczanie punktów.
5. Przed przejazdem do Nikiszowca sprawdź aktualną komunikację miejską ZTM lub informacje miasta Katowice, dane do weryfikacji przed publikacją 2026.

Jak połączyć spacer z Muzeum Historii Katowic?

Spacer najlepiej połączyć z Muzeum Historii Katowic przez wcześniejsze sprawdzenie aktualnych wystaw, godzin i oddziałów, bo program instytucji zmienia się sezonowo.

Muzeum daje kontekst, którego nie widać z chodnika: autorstwo Zillmannów, społeczną historię osiedli, rolę przemysłu i codzienność mieszkańców. Jeśli planujesz tekst, wycieczkę albo rodzinne zwiedzanie, sprawdź też Szlak Zabytków Techniki w Katowicach oraz Nikiszowiec w Katowicach - przewodnik po zabytkowym osiedlu.

Czy trasa nadaje się dla dzieci?

Tak, trasa nadaje się dla dzieci, jeśli skrócisz odcinki, dodasz przerwę i wybierzesz jedno osiedle zamiast pełnego wariantu, gdy grupa szybko się męczy.

Przy rodzinach dobrze działa Giszowiec jako spokojniejszy spacer i Nikiszowiec jako mocny obraz ceglanego osiedla. Nie łączę obu miejsc na siłę, gdy dzieci są małe albo pogoda nie sprzyja. Lepsza jedna dobra godzina niż trzy godziny marudzenia.

Trasa Giszowiec plus Nikiszowiec w 3-4 godziny najlepiej pokazuje, że Katowice mają nie tylko centrum, Strefę Kultury i Spodek, lecz także czytelne dziedzictwo mieszkaniowe przemysłu.

Czy Giszowiec jest ciekawszy od Nikiszowca dla turysty?

To zależy od celu wizyty: Nikiszowiec jest lepszy na pierwsze spotkanie, zdjęcia i krótki spacer, a Giszowiec ciekawiej działa dla osób, które chcą zrozumieć osiedle ogród, urbanistykę i mniej oczywiste warstwy Katowic.

Gdy ktoś pyta mnie o jedno miejsce na dwie godziny, najczęściej wybieram Nikiszowiec. Gdy ktoś wraca do Katowic drugi raz, prowadzę go do Giszowca. Dopiero wtedy rozmowa o architekturze robotniczej przestaje być rozmową wyłącznie o cegle.

Które osiedle wybrać, jeśli masz tylko 2 godziny?

Jeśli masz tylko 2 godziny, wybierz Nikiszowiec, bo jego układ wokół Placu Wyzwolenia, ceglane familoki i kościół św. Anny są czytelne bez długiego przygotowania.

• Dla pierwszej wizyty - Nikiszowiec daje najmocniejszy efekt wizualny i najłatwiejszą orientację w terenie.
• Dla fotografów - Nikiszowiec oferuje bramy, ceglane narożniki, powtarzalne okna i wyraźne osie widokowe.
• Dla miłośników urbanistyki - Giszowiec pokazuje rzadziej omawianą koncepcję osiedla ogrodu.
• Dla rodzin z dziećmi - krótszy wariant jednego osiedla działa lepiej niż intensywne przemieszczanie się między dwoma punktami.
• Dla osób śledzących Najciekawsze dzielnice Katowic do zwiedzania - najlepsza będzie para Giszowiec i Nikiszowiec w jednej trasie.

Jak dobrać trasę do czasu i zainteresowań?

Dobierz trasę według celu: zdjęcia i pierwsza wizyta kierują do Nikiszowca, spokojny spacer i historia urbanistyki kierują do Giszowca, a pełny kontekst wymaga obu.

Jeśli jedziesz z dziećmi, sprawdź też Katowice z dziećmi - spokojne spacery i atrakcje. Jeśli interesuje cię mocniejszy kontekst regionu, połącz oba osiedla z tematem Katowice postindustrialne - miejsca, które warto zobaczyć. Nie wszystkie dziedzińce i budynki są przestrzenią turystyczną, więc planuj trasę po ulicach i placach.

Jakie błędy popełniają turyści porównując oba osiedla?

Najczęstszy błąd to ocenianie Giszowca jak mniej efektownej wersji Nikiszowca, zamiast czytania go jako osobnego modelu osiedla ogrodu.

Drugi błąd to traktowanie Nikiszowca jak skansenu. To żywa część Katowic, nie scenografia. Trzeci: pomijanie źródeł. Przy aktualizacji tekstu sprawdzam remonty, dostępność wystaw, komunikację i zasady wejść, bo dane praktyczne potrafią zmienić się szybciej niż opis architektury.

Dla większości turystów najlepsza rekomendacja brzmi: najpierw Giszowiec dla zrozumienia koncepcji, potem Nikiszowiec dla zobaczenia zwartej siły familoków.

Najczęściej zadawane pytania

Czym Giszowiec różni się od Nikiszowca?

Giszowiec różni się od Nikiszowca skalą, zielenią i układem przestrzeni. Giszowiec powstał jako osiedle ogród z niższą zabudową i luźniejszym rytmem ulic, a Nikiszowiec jako zwarte osiedle familoków z czerwonej cegły, bramami i dziedzińcami.

Czy Giszowiec i Nikiszowiec można zwiedzić jednego dnia?

Tak, oba osiedla można zwiedzić jednego dnia, planując około 3-4 godziny z dojazdem i przerwą. Najczytelniejsza kolejność to Giszowiec, potem Nikiszowiec, bo kontrast między osiedlem ogrodem a zwartymi familokami staje się wtedy bardzo wyraźny.

Które osiedle jest lepsze na pierwszą wizytę w Katowicach?

Na pierwszą wizytę zwykle lepszy jest Nikiszowiec, ponieważ Plac Wyzwolenia, kościół św. Anny i ceglane familoki robią szybkie wrażenie. Giszowiec polecam osobom, które chcą głębiej zrozumieć historię architektury robotniczej i koncepcję osiedla ogrodu.

Czy Giszowiec jest zabytkiem?

Historyczna część Giszowca ma znaczenie zabytkowe i jest opisywana jako cenne osiedle patronackie. Przed publikacją danych formalnych trzeba sprawdzić aktualny zakres ochrony w NID, miejskich materiałach Katowic lub dokumentacji konserwatorskiej.

Dlaczego Nikiszowiec ma czerwone familoki?

Czerwona cegła była trwałym i charakterystycznym materiałem śląskiej architektury robotniczej przełomu XIX i XX wieku. W Nikiszowcu tworzy spójny rytm elewacji, bram i dziedzińców, dlatego osiedle jest tak rozpoznawalne w turystyce Katowic.

Ile czasu zajmuje spacer po Giszowcu?

Podstawowy spacer po historycznej części Giszowca zajmuje zwykle 45-75 minut. Jeśli chcesz fotografować, porównywać detale i spokojnie czytać układ dawnego osiedla ogrodu, zaplanuj około 90 minut.

Czy osiedla nadają się do zwiedzania z dziećmi?

Tak, ale najlepiej wybrać krótszy wariant i dodać przerwę. Giszowiec jest spokojniejszy, a Nikiszowiec bardziej atrakcyjny wizualnie, lecz w obu miejscach trzeba pamiętać, że są to normalne dzielnice mieszkalne.

Źródła i literatura

1. Miasto Katowice - oficjalne materiały miejskie o dzielnicach, historii lokalnej, dostępności i informacjach praktycznych; dane praktyczne do sprawdzenia przed publikacją, 2026.
2. Narodowy Instytut Dziedzictwa / Zabytek.pl - dokumentacja zabytków Katowic, w tym zespołów patronackich i Nikiszowca; status ochrony do weryfikacji rocznej, 2026.
3. Muzeum Historii Katowic - publikacje i wystawy dotyczące Giszowca, Nikiszowca, osiedli robotniczych oraz historii Katowic; bibliografia szczegółowa do sprawdzenia przed publikacją.
4. Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego - oficjalne opisy miejsc związanych z dziedzictwem przemysłowym regionu, w tym osiedli robotniczych Katowic, 2026.
5. Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego - materiały regionalne o turystyce kulturowej i dziedzictwie przemysłowym województwa śląskiego, 2026.

Michał Urbanek

Dziennikarz lokalny związany z Katowicami. Pisze o atrakcjach, komunikacji i codziennych sprawach mieszkańców. Materiały opiera na oficjalnych źródłach, komunikatach instytucji i własnych obserwacjach z terenu.

Przeczytaj również

Jak dojechać na Nikiszowiec z centrum KatowicJak czytać śląskie familoki - przewodnik po architekturze robotniczejGiszowiec dziś - co zostało z pierwotnego osiedla-ogroduGiszowiec a Nikiszowiec - dwa oblicza osiedli patronackich Giesche